Yolun Sonundaki Okyanus - Neil Gaiman

Neil Gaiman'ın en sevdiğim kitabı hakkında hazırlamış olduğum incelemeyi Kayıp Rıhtım üzerinden okumak isteyenleri şuraya alayım.

"Çocukluk anıları bazen sonradan yaşananların altında kalıp silikleşir; yetişkinlerin dolabının dibinde unutulan oyuncaklar gibidirler ama asla sonsuza kadar kaybolmazlar."

Gaiman o güzel hayal dünyasında ürettiği masalları bizlere anlatmaya devam ediyor. Dilimize çevrilen son kitabı Yolun Sonundaki Okyanus ile Türk okurlar olarak bu şerefe bir kez daha nail olabiliyoruz. Çevirmene ve İthaki Yayınları'na teşekkür ederek kitap hakkında söylenmesi gerekenlere geçiyorum.

Kitapta o kadar sıcak, o kadar samimi bir anlatım var ki, bir çırpıda bitiyor zaten ve bitirdiğinizde neden bu kadar kısaydı diye yakınmaktan kendinizi alamıyorsunuz. Okurken bu kitap Gaiman'ın olamayacak kadar hüzünlü diyebiliyorsunuz. Ama hemen ardından da, bu cümleler Gaiman'dan başkasına ait olamayacak kadar güzel diyorsunuz. Gaiman bu yahu. Sıra dışı bir adam işte. Kabullenelim artık bu gerçeği.

"Elle tutulur bir şeylerden korkuyorsanız, korkunuzun kaynağı görebildiğiniz bir şeyse, işiniz her şeye dönüşebilen yaratıklarla baş etmekten çok daha kolaydır."

Şöyle bir baktığımızda, kitapta yer alan her karakterin korktuğu bir şeyler var. Korku unsuru gayet doğal ve sıradan bir şeymiş gibi anlatılmış kitapta. Herkesin mutlaka korktuğu bir şeyler vardır sonucunu çıkarmamız için çabalamış Gaiman. Böyle bir sonuç çıkaracağımızı öngördüğü için de, bu savına ek olarak şunu söylüyor: "Korkularınızın üzerine gidin!"

Bu, kitapta herhangi bir cümle içinde kullanılmıyor tabii ki. Her okur, okuduğu şeyden farklı anlamlar çıkarmakta özgürdür, öyle değil mi? Benim de bu kitaptan çıkardığım sonuçlardan biri de budur. Bazı şeylerden korkabiliriz, evet, ama bu onları yenemeyeceğiz anlamına gelmez.

Elbette okuduğumuz, izlediğimiz, yaşadığımız olaylardan bir sonuç çıkarmak gibi zorunluluğumuz yok. Bu tamamıyla kişisel bir durum. Bazı insanlar okur/izler/yaşar ve geçer ama bazıları düşünerek okur, anlayarak izler, hissederek yaşar. Bunları yapabilen kişiler, daha sonra bir sonuç çıkarırlar bu şeylerden. Düşünerek ve not alarak okumam sonucunda ben de naçizane birkaç sonuç çıkarmış bulunuyorum.

İşte onlardan bir diğeri ise şudur: "Anılar yaşanmış ve bitmiştir. O anlar asla geri gelmez. Sadece hatırlanırlar. Ve bu da kişiye acı verir."

"Canlıların sorunu bu. Uzun süre dayanamıyorlar. Bir gün yavrular, ertesi gün yaşlı. Sonra anılara karışıyorlar. Anılar silikleşiyor, birbirine karışıyor ve kaybolup gidiyor..."

Anılar. Anılar hayatlarımızı şekillendirmeye yarayan en önemli unsurlardan biridir. Anılar yaşanmıştır. Anılar gerçektir. Anılar hayatımızın ta kendisidir. Geçmişte kalmış olmaları bir şeyi değiştirmez. Onlar zihnimizdedirler. Hatırlamak istediğimizde bir düşünce bulutuna atlamak ve onun, bizi geçmişe götürmesini istemek yeterli olacaktır. Yaşadığımız her şey bir yerlerde saklıdır ve onları bulup çıkarmaksa bizim elimizdedir.

İşte bu kadar basittir geçmişin tozlu sayfalarında hatırlanmayı bekleyen anıları bulup gün yüzüne çıkarmak. Asıl zor olan kısım ise bundan sonra başlar.

Anılar çok ağırdırlar. Onları tekrar hatırlama riskine girmek, gerçekler altında ezilmeyi göze alabilmek demektir. İşte bunu her insan yapamaz. Her ne kadar mutlu bir anı olsa dahi, onu hatırlamak canımızı yakabilir. Kötü bir anının canımızı yakma katsayısından bahsetmiyorum bile. Özetle; anılar iyidir, güzeldir, acıdır ve acıtır.

Neden anılardan söz ettiğime gelecek olursak eğer. Neil Gaiman, Yolun Sonundaki Okyanus adlı bu kitabında, ana karakterimizi (onun bir adı yok, yani en azından kitapta yer almıyor, bu yüzden yazımın sonuna dek "karakter" olarak bahsetmem pek tabii mümkün) geçmişine doğru bir yolculuğa çıkarıp, yedi yaşındaki anına sürükleyip, anıları bir bir gün yüzüne çıkarıyor. Gaiman da bunu yaparken anıların acıttığının farkında. Bu doğrultuda yazılmış zaten kitap.

"Hiçbir şey aynı kalmaz. İster bir saniye olsun, ister yüz yıl. Her şey devinir, dönüşür, değişir. İnsanlar da okyanuslar kadar değişkendir."

Karakterimizin sırlarla dolu geçmişine yelken açıp çocukluğunda takılı kalıyoruz. Annesinin cenazesi için memleketine dönen bir adam karşılıyor bizi kitabın henüz başında. Cenaze ortamından ve insanlardan sıkılınca soluğu çocukluğunun geçtiği yerde alıyor. Eskiden evlerinin olduğu kısma bakıp hüzünleniyor. Ardından yolun sonuna sürüyor arabasını, Hempstocklar'ın çiftliğine. Orada geçirdiği birkaç dakikanın ardından Lettie'nin ısrarla okyanus olduğunu iddia ettiği göle doğru yürüyor. Kırmızı kiremitli çiftlik evinin arkasındaki küçük (gölün) okyanusun kıyısında bulunan rengi atmış yeşil banka oturuyor. Başlıyor düşünmeye. Anılar yakasını bırakmıyor. Geçmiş, gözlerinin önünden bir sinema filmi gibi geçip gidiyor.

O küçük banka oturuyor karakterimiz ve yedi yaşına gidiyor. Doğum gününe kimsenin gelmemiş olduğunu, Tüylü adında bir kedisinin olduğunu ve sonra kedinin madende çalışan bir adam tarafından arabayla ezilerek öldürülüşünü, onun yerine Canavar adındaki başka bir kedi getirmesini öğreniyoruz. Ama yeni kediyi hiçbir zaman sevmez. Eskisini özler. O, çocukluk anılarını bir bir paylaşırken, bizi de zaman zaman kendi dünyasına çekiyor.

"Gerçeklik dediğim şey, içi korkunç kâbuslar ve felaketlerle dolu kasvetli bir doğum günü pastasının üstündeki ince krema tabakasıydı."

Kitabın geneline bakacak olursam, hüzünlü bir anlatım olduğunu söyleyebilirim. Kasvetli bir hava hakim yani. O hava, daha ilk sayfadan kendisini belli ederek, okura empoze ediliyor. Gaiman'ın bu kitabı, bu yönüyle diğerlerinden ayrılarak kendine daha farklı bir kulvarda yer buluyor.

Hem zaten Gaiman bu kitap için şöyle diyor: "Anansi Çocukları'ndan sonra yazdığım ilk yetişkin kitabı." Charlie ve Örümcek'in hikayesi bile "yetişkinlik" baz alındığında Yolun Sonundaki Okyanus'tan bir basamak aşağıda kalır.

Uzunca bir hikaye aslında Yolun Sonundaki Okyanus, ama kısa roman demek de pek tabii mümkün. Neil Gaiman'ın hedefi zaten kısa bir hikaye yazmakmış sonra hızını alamamış ve bir novella yazdığını fark etmiş ama durmamış, biraz daha yazmış ve sonra bu kısa roman ortaya çıkmış. Kitabın yazılış öyküsü kısaca budur.

Son sayfayı da okuyup kitabın kapağını kapattıktan sonra hüzünlü bir gülümseyiş oluştu yüzümde. Buruk bir mutluluk. Sebebini tam olarak bilmiyorum fakat bu olasılık dışı hikayeyi okurken hep gerçek olduğunu düşlediğim için olabilir, yine de emin değilim.

Biraz daha uzun olsaydı bu kısa romancık, hem karakterlerle daha fazla vakit geçirmiş olurduk hem de onlar hakkında daha fazla bilgi edinebilirdik. Gaiman, hikayenin gizemli bir şekilde başlayıp, gizemli bir şekilde devam edip, gizemli bir şekilde de bitmesini istemiş olacak ki, böyle karar vermiş. Saygı duymak gerek. Bu kadarına da şükretmeli ve yetinmesini bilmeliyiz aslında.

Hemen araya şu bilgiyi de sıkıştırmak istiyorum: Yolun Sonundaki Okyanus'u birkaç yıl içerisinde Tom Hanks yönetmenliğinde beyazperdede izleyebileceğiz. Kişisel fikrim şöyle Tim Burtonvari kasvetli fakat kasvetli olduğu kadar da eğlenceli bir filmle karşı karşıya olabileceğimiz yönünde. İşin arkasında Tom Hanks gibi bir ustanın da oluşu, Gaiman okurlarını bir hayli heyecanlandırıyor elbette.

Son Söz:

Bu kitabı Neil Gaiman tarzına aşina olmayanların beğenmeyebileceğini, Gaiman okumaya kesinlikle bu kitaptan başlanılmaması gerektiğini, önceki kitaplarından (Mezarlık Kitabı ve Yokyer gayet uygun) birini veya birkaçını okuduktan sonra Yolun Sonundaki Okyanus'u okumaları gerektiğini hatırlatmakta yarar var.

Bilmiyorum, belki o anki ruh halimle alakalıdır ama gerçekten çok etkilendim ben. Belki de anılarımın ağırlığından ve onları taşıyamayacak konumda olmamdan kaynaklanıyordur.

Neil Gaiman güzeldir yahu.

Okuyunuz.

Neverwhere

1996 yılında BBC tarafından, İngiliz yazar Neil Gaiman'ın kitabından uyarlanan bir mini dizi "Neverwhere". Fakat uyarlanma aşaması biraz karışık. Şöyle ki, Neil Gaiman aslında bir dizi senaryosu kaleme alıyordu BBC için, fakat senaryo olması gerekenden biraz fazla olunca Gaiman yazdıklarını bir romana dönüştürmekte karar kıldı. Bu sayede de hem kitap hem de altı bölümlük fantastik bir mini dizi ortaya çıktı.

Hikayemizin ana kahramanlarından biri Richard Mayhew adlı bir Londra sakini. Diğer ana kahramanımız ise "Aşağı Londra"da yaşayan genç bir kız: Door. Bu iki karakterin yollarının kesişmesi sonucu, fantastik bir yolculuk başlıyor.

Richard Mayhew, bir gün sevgilisiyle birlikte kaldırımda yürürken, yolda kanlar içinde yatan bir kız görür ve ardından durarak kıza yardım etmeyi amaçlar. Fakat bir davete yetişmeleri gerektiğinden, sevgilisinin yoğun baskılarına maruz kalır. Bir an önce kızı bırakmasını ve acele etmeleri gerektiğini söyleyen sevgilisini hiçe sayarak kızı kucağına alır Richard ve eve geri döner.

Door, Londra'nın altındaki Aşağı Londra'dan geldiğini, birilerinin peşinde olduğunu ve amaçlarınınsa kendisini öldürmek olduğunu söyler. İşte bu andan sonra da hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır; hem Richard'ın hem de Door'un hayatında.

Richard ve Door haricinde de yine bizleri  izlemesi keyifli karakterler karşılıyor. Mr. Croup, Mr. Vandemaar, Marquis De Carabas, Hunter ve Islington bunlardan yalnızca bir kaçı.

Richard yardım ettiği bu kızın başına neler getirebileceğinden habersizdir ilk zamanlarda fakat Door kesinlikle normal biri değildir. Hem Yukarı Londra ve Aşağı Londra da nedir? Door tam olarak kimdir ve nereden gelmiştir? En önemlisi de söylediği şeyler gerçek midir? Fantastik şeylerden hoşlanıyorsanız eğer, Neverwhere'ü izleyerek bu soruların cevaplarını elde edebilirsiniz.

Yalnız şunu söylemek zorundayım: Newerhere kaliteli bir prodüksiyona sahip değil. Bunda 1996 yapımı bir dizi olmasını bir mazaret olarak kabul edemeyiz zira o yıllarda dahi çok daha kaliteli diziler mevcuttu. Bu yüzden gerek kamera kullanımı, gerek mekanlar, gerekse bazı karakterlerin kötü performansı sonucu, bu dallarda sınıfta kalıyor dizi. Ama senaryonun merak uyandırıcı olması, dizinin kendini izletmesine yeterli bir sebep. Veya işin içinde Neil Gaiman adı olduğu için görmezden gelebiliriz.


Son olarak dizide Islington adlı bir meleği canlandıran aktörün Peter Capaldi olduğunu söyleyeyim. Doctor Who hayranları yeni sezon başlamadan önce bu diziyi izleyerek Capaldi'nin oyunculuğu hakkında bir fikir edinebilirler sanıyorum. Ancak belirtmeliyim ki Islington üçüncü bölümün sonunda diziye giriş yapıyor. Bunun haricinde, Door adlı kızı canlandıran kadın ise Breaking Bad'in beşinci sezonunda Lydia'ya hayat veren Laura Fraser'dan başkası değil. İlk öğrendiğimde ben de şaşırmıştım ne yalan söyleyeyim, bu sayede gençliğini de görmüş olduk.

Yaklaşık otuzar dakikadan oluşan altı bölümlük bu fantastik diziyi izleyerek eğlenceli vakit geçirebilirsiniz.

Neil Gaiman severlere önerilir. İyi seyirler.

Anansi Çocukları - Neil Gaiman

Bir Gaiman kitabı incelemesi daha. Kayıp Rııhtım portal sayfasından okumak için buraya tıklayınız efendim.

“Dünya hep aynı dünya olabilir, ama duvar kâğıdı değişir. Öyle değil mi? İnsanların öyküsü hala aynıdır; doğarlar, bir şeyler yaparlar ve ölürler, ama artık öykünün eskisinden farklı bir anlamı vardır.’’ -Neil Gaiman

Öncelikle şunu söylemeliyim, Neil Gaiman adını sağda solda duymakla onu tanıyor olduğunuz düşüncesine kapılmayın. O tip bir düşünce içerisinde olanlar var ise, yanıldıklarını bilmeliler.

Neden mi böyle bir şey söyledim? Çünkü Gaiman’ı okumadan anlamaya çalışmak gerçekten saçmalığın daniskasıdır. Onu anlamak için yarattığı eserleri görmeniz gerekir. O eşsiz hayal gücüyle tanışmanız gerekir. O büyülü dünyalara yolculuk etmeniz, tadı damağınızda kalacak olan sırlı satırlara dalmanız gerekir.

Bunları yaptıktan sonra yapacağınız tek bir şey kalır: O da Gaiman’ın önünde saygıyla eğilmek.

Bram Stoker, Nebula, Hugo ve Locus başta olmak üzere daha birçok ödüle layık görülen bir yazar Gaiman. Çevrildiği her dilde kitapları büyük bir ilgi görüyor. İnsanın hayal gücüyle neler başarabileceğinin en büyük kanıtlarından biridir aslında bu sıra dışı adam.

Yeter mi bu kadar övgü? Yetmez tabii ki. Ama biraz da kitap hakkında konuşmak gerek.

Anansi Çocukları, Gaiman’ın 2005’te yazdığı, tüm karakterlerinin yetişkinlerden oluştuğu, efsanevi mitolojilerde sıkça karşılaştığımız bir konu üzerine, tanrılar ve insanlara dair oldukça başarılı bir fantezi romanı.

Aklınıza hemen Zeus, Poseidon, Thor gibi tanrılar gelmesin. Gaiman’ın tanrıları birçok yönden farklılık gösteriyor. Çünkü Gaiman tanrılarını kendisi yaratıyor.

Bugüne kadar okuduğunuz birçok kitapta ithaf sayfası vardır ve bu artık klasikleşmiş bir durumdur. Kitabın yazarı, annesi, babası, eşi, çocuğu veya kısaca sevdiği bir insana o kitabı ithaf eder. Bu şekilde belli eder birçok yazar sevgisini. Peki hiç kendinize ithaf edilen bir kitap okumuş muydunuz? Cevabınız hayır ise buna Gaiman’ın Anansi Çocukları’nı okuyarak son verebilirsiniz. Niye diyecek olursanız, Gaiman kitabı okurlarına armağan ediyor. Kişisel fikrim bugüne dek okuduğum en güzel ithaf olduğu yönünde:

“Nasıl olduğunu bilirsin. Kitabı alırsın, ithaf sayfasını açarsın, bir de bakarsın ki yazar, kitabı, yine sana değil bir başkasına ithaf etmiş.

Bu kez değil ama.

Çünkü henüz tanışmadık / birbirimizi uzaktan tanıyoruz / birbirimize deli oluyoruz / uzun zamandır görüşmedik / bir şekilde dostuz / hiç tanışmayacağız, ama eminim ki buna rağmen birbirimizi hep çok seveceğiz…

Bu kitabı sana ithaf ediyorum.

Nedenini ve sana ne dilediğimi en iyi sen bilirsin.”

İşte böyle. Neil Gaiman daha ilk sayfadan okurlarına bir sürpriz yapıyor. E tabii ki size ithaf edilen bir kitabı okumanın keyfi de bir başka oluyor.

Anansi Çocukları, Örümcek Tanrı Anansi’nin başrolde olduğu bir roman. Nasıl bir tanrı peki bu Anansi? Kendisi Batı Afrika ve Karayipler’in Örümcek Tanrı’sı. Dünyamızdaki görünümü kanlı canlı bir insan. Kafasında yeşil renkli fötr bir şapka ve güneş gözlükleriyle oldukça da modern. Kitapta yüzeysel olarak bahsedilen diğer tanrılar ve onların bulundukları yer ise dünyanın başlangıcındaki (son değil, başlangıç) dağlarda yer alan mağaralar.

Kitap hakkında fazla bilgisi olmayan kişiler arasında bu kitabın tanrıları anlattığını düşünenler olacaktır elbette. Ama hayır efendim, isimden de anlaşılacağı üzere konumuz Örümcek Tanrı Anansi’nin çocukları: Şişko Charlie ve Örümcek. Yaşanan olayların başrolünde bu ikili var. Şişko Charlie ile kardeşi Örümcek’in komik, eğlenceli ve okuması keyifli öyküsünü anlatıyor bizlere Gaiman, o kendine has üslubuyla hem de. Bu kez mizah dozu yüksek üstelik.

Buraya kadar anlattıklarım size bir örümcek ağı kıvamında yani karman çorman gelmiş olabilir. Haklısınız da. O halde başa dönüp biraz daha detaylı bilgi vermekte yarar var.

Annesinin ölümünden sonra İngiltere’ye taşınan Şişko Charlie’nin sıradan hayatı ve bir de yakın bir tarihte evleneceği bir sevgilisi vardır. Fakat günün birinde hayatının alt üst olmasında başrol oynayan bir olay gerçekleşir. Şişko Charlie’nin babası ölür! Yaşanan bu trajikomik ölümden sonra -neden trajikomik dediğimi Örümcek Tanrı Anansi’nin ölüm sahnesini okuduktan sonra anlayacaksınız- hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır.

“Eğer harika ama utanç verici bir babam ve harika ama benden utanan çocuklarım olmasaydı, Şişko Charlie’yi yazamazdım. Yaşasın aileler.” -Neil Gaiman

Şişko Charlie’nin, babasının ölüm haberini almasıyla başlayan roman, onun cenazesi için Florida’ya gitmesi, Örümcek adında bir kardeşinin olduğunu öğrenmesi ve onunla yaşadıkları üzerinden devam ediyor.

Florida’ya giden Charlie’yi orada bir dolu sürpriz beklemektedir. Kelimenin tam anlamıyla dört tane “çatlak” yaşlı kadının arasında bulur kendini. İçlerinden Bayan Higgler, ona bir kardeşinin olduğunu söyler. Şişko Charlie bu duruma şaşıracak zaman dahi bulamadan Bayan Higgler tarafından bir şoka daha uğratılır: Kardeşini çağırması için bir örümceğe fısıldaması yeterlidir. Bu da yetmez. Ona babasının aslında bir tanrı olduğunu söyler. Artık bu kadarı fazladır, Şişko Charlie kadının aklını kaçırdığını düşünür. Acı gerçekler ise bir süre sonra ortaya çıkacaktır.

Elbette bu yaşananların hiçbiri normal değildir.

Örümcek, Charlie’nin hayatına girdiğinde Charlie birçok şey kaybeder. Önce eşini sonra işini. Üstelik Örümcek, Charlie gibi değildir. Yetenekli, yakışıklı ve sempatik biridir. Tanrı Anansi’nin tüm özellikleri Örümcek’e geçmiştir ve bu durum Charlie’yi daha da çileden çıkarır.

“Şarkılar kalıcıdır. Şarkılar süreklidir. Bir şarkı doğru söylendiğinde, imparatorları maskara eder, hanedanları devirir. Şarkıların anlattıkları olaylar ve insanlar, toprağa ve düşe ve yokluğa karıştıktan çok sonra bile yaşamaya devam ederler. Şarkıların gücü budur.” -Neil Gaiman

Bir ilginç detay da Şişko Charlie’nin aslında şişko olmamasıdır. Küçükken babası ona bir kez böyle hitap etmiştir ve o günden sonra bu sıfat üzerine yapışıp kalmıştır.

Babasının yüzlerce kez kandırdığı Kaplan’la da mücadele etmek zorunda kalır Charlie. Ayrıca Kuş Kadın’la, Örümcek’in hayatından çekip gitmesi üzerine de bir anlaşma yapar. Ancak daha sonra öğreneceği üzere anlaşma kendisini de etkilemektedir. Örümcek’in sevgilisini kapmış olması sonucunda artık eski hayatına dönemeyecek olan Charlie, en azından Örümcek’i kurtarmak için girişimde bulunur. Hem artık Roose’u değil Örümcek sayesinde tanıştığı Daisy’i sevmeye başlamıştır Charlie. Ayrıca patronu Grahame Coats yaptığı tüm yolsuzlukları Charlie’nin üzerine yıkmıştır. Yani Charlie’nin artık döneceği bir işi de yoktur. Kısacası her şey arapsaçına dönmüştür.

Buradan sonra olayların temposu artıyor ve kitap çok daha eğlenceli bir hale geliyor.

“Eğer okurken korkmuyorsanız, işe yaramaz. Eğer okurken gülmüyorsanız yine işe yaramaz” diyor Gaiman ve ekliyor:

“Yemek pişirdiğim gibi yazıyorum. Kim bir yemeğe bir malzemeyi ekleyemeyeceğinizi söyleyebilir ki? Tarzları, ana yemeği zenginleştirecek bir baharat olarak kullanıyorum. Anansi Çocukları gerilim ve mizah ile tatlandırılmış, dedektiflerin, mitlerin olduğu bir roman. Ama aslında insanlar üzerine bir roman. Aileler ve aile ilişkileri üzerine yazıyorum. Realistik bir roman olarak anlatsam, belki yazdıklarımı kimse okumaz. Okurun daha önce hiç görmediği bir açıdan bazı şeyleri gösterdiğim için rahatça hikâyenin içine girebiliyorlar.”

Gaiman’ın tarzı kısaca budur. Küçüklükten beri izlediği bir yolu vardır ve o yoldan asla şaşmaz Gaiman. İçinden geldiği şekilde yazar. Salt hayal gücüdür onun yazdıkları.

Anansi Çocukları romanını 1996 yılında senaryo olarak yazmaya başlamış, üç bölümün ardından hikâyenin pek de canlı olmadığına karar verip başka romanlara yönelmiş. “Yazdığım bölümler içinde en ilginç karakter aslında Örümcek Tanrı Anansi olan Bay Charlie Nancy idi ve o da hikâyenin başında ölüyordu,” diyor Gaiman. Yıllar sonra bu projesine dönüp tekrar yazmaya koyuluyor ve biz okurlarının karşısına tanrıların ve doğaüstü olayların komik, korkunç, gerilim dolu ve romantik komedi tadındaki hikâyesini çıkarıyor.

Umarız Neil Gaiman da tıpkı Robert Jordan gibi tabutunun çivileri çakılana dek yazmaya devam eder.

“Öyküler de ağlar gibidir, her bir iplik diğerine bağlanır ve siz öyküleri takip ede ede merkeze ulaşırsınız. Çünkü merkez sondur. Her insan bir öyküdeki ipliktir.” -Neil Gaiman

Odd ve Ayaz Devleri - Neil Gaiman

Gaiman bu kitabı İngiltere'de düzenlenen Dünya Kitap Günü için yazmış. E okumamak olmazdı tabii. Sitedeki incelemeyi gene aynen buraya aktarıyorum. Rıhtım üzerinden okumak isteyenleri şöyle alayım.

"Bilge kişiler ne zaman susacaklarını bilirler. Sadece ahmaklar bildikleri her şeyi başkalarına anlatırlar." 

-Neil Gaiman.

Ve yine bir Gaiman kitabıyla karşınızdayım. 

Bu seferki diğerlerinden biraz farklı. Şöyle ki; hitap ettiği yaş kitlesi çocukları işaret ediyor. Ama bu durum, biz Gaiman okurlarının bu kitabı okumayacağı anlamına gelmiyor. Zira biz sürekli, "Gaiman bir şeyler yazsa da okusak" havalarındayız. Hal böyle olunca, kitabın hitap ettiği yaş kitlesine bakmaksızın alıveriyoruz Odd ve Ayaz Devleri'ni kitapçımızdan. Ve sonra okuyoruz tabii, yüzümüzde bir gülümseme eşliğinde hem de.

Neil Gaiman'ın İngiltere'de düzenlenen Dünya Kitap Günü için yazdığı, her yaştan okuyucunun sıkılmadan bir çırpıda okuyacağını düşündüğüm İskandinav mitolojisiyle bezeli masalsı bir roman Odd ve Ayaz Devleri. Gaiman yine zekice kurgulamış ve ortaya eğlenceli ve sevimli bir şeyler çıkarmış elbette. Oldukça büyülü bir yolculuğa çıkıyoruz. Peri masalı kıvamında.

Tam bu esnada aklımıza Tolkien'in Roverandom ve Tehlikeli Diyardan Öyküler'i gelebilir. En az onlar kadar başarılı Odd ve Ayaz Devleri de. Gaiman yazacak da kötü olacak? Hiç sanmıyorum.

Hikayemizin baş kahramanı bir çocuk. Tıpkı kitabın hitap ettiği kategorinin çocuk olduğu gibi. Klasik bir çocuk kitabı demek mümkün olabilirdi pek tabii, yazar Neil Gaiman olmasaydı.

Odd iyi niyetli ve zeki bir çocuk aslında. Fakat aynı zamanda şanssızdır da. Babasını bir deniz yolculuğu sırasında gerçekleşen kazada kaybetmiştir. Babası öldükten sonra annesi başka bir adamla evlenmiştir. Ve evlendiği adamın da yedi çocuğunun olması, Odd'u iyice geri plana itmiştir. O çocuklarla anlaşamadığından mı, yoksa yapacak daha iyi bir iş bulamadığından mı bilinmez, sürekli ormanda gezintiye çıkıyor Odd. Ayrıca yaşadığı kasaba uzun zamandır kış mevsiminin etkisi altındadır. Halk çaresiz bir durumdadır lakin bir an önce baharın gelmesini ummaktan başka yapabilecekleri herhangi bir şey bulunmamaktadır.

Yine bir gün, babasının ağaç keserken kullandığı baltayı da yanına alarak ormana doğru yola çıkar. Ve yine talihsiz bir olay kapısını çalar Odd’un. Hatta çalmaktan ziyade palas pandıras girer demek daha doğru olur, zira Odd ayağını sakatlar. O günden sonra da hep sekerek gezecektir ne yazık ki. Odd’un şanssız bir çocuk olduğunu söylemiştim.

Bir balta ustası olan babası ölmeden önce, toplamış olduğu odunlarla korulukta ahşap bir kulübe inşa etmiştir. Ormana geldiği her vakit soluğu bu kulübede alır Odd. Kendini bu kulübede hiç olmadığı kadar özgür, mutlu ve huzurlu hisseder. Çünkü hala babasının kokusunu alabiliyordur.

Buraya kadar anlatılanlara bakıp Odd’u karamsar bir çocuk olarak hayal etmeyin. Tam tersi bir durum söz konusu aslında. Odd hiçbir zaman gülümsemeyi ihmal etmez. Hatta kendine özgü, karşısındaki kişiyi sinir edecek denli bir gülümsemeye sahiptir.

Ve maceramız başlıyor. Kemerlerinizi sıkı bağlamanıza gerek yok. Çünkü Harry Potter gibi uzun soluklu bir serüvene atılmıyoruz. Gayet mütevazı ve oldukça kısa bir serüven bizimkisi.

Sıradan bir günde kulübede gözlerini açan Odd’un tüm geceyi burada geçirdiğini anlaması uzun sürmüyor. Üşümüş olduğunu ve annesinin de kendisini merak edeceğini hissederek eve gitmek üzere kulübeden ayrılıyor. Dışarı çıktığı sırada bir tilki beliriveriyor karşısında. Neden sonra tilkinin kendisine zarar vermeyeceğini anlayarak onu takip etmeye başlıyor. Yolda bir de kartal katılıyor bu mini kafileye. Ardından bir ayı çıkıyor karşısına. Ağaca sıkışmış, yardıma ihtiyacı olan bir ayı. Ayıyı sıkıştığı yerden kurtaran Odd geldiği yoldan geri dönüyor ve evine doğru ilerlemeye başlıyor.

Ama bu davetsiz misafirlerin Odd’un peşini bırakmak gibi bir niyetleri bulunmamaktadır. Odd’a anlatacakları bir hikâyeleri vardır. Kitabın ilerleyen sayfalarında bu üç hayvanın Odin, Thor ve Loki olduğunu öğreniyoruz. Evet evet, İskandinav mitolojisindeki Tanrılar bunlar.

Odd, bu hayvanlarla karşılaştıktan sonra kendini hayal edebileceğinden çok daha tuhaf -ve aynı zamanda beklenmedik- bir maceranın içinde bulur.

Tilkinin anlattığı hikâyeden yola çıkarak Ayaz Devleri’nin Loki’nin zaafı yüzünden Thor’un çekicini ve Tanrılar şehri Asgard’ı ele geçirmesini ve ardından bu üç Tanrıyı da hayvana çevirmesini öğrenmiş oluyoruz. Artık yapılacak tek bir şey vardır, o da; Tanrıların şehri Asgard’ı gerçek sahiplerine teslim etmek. Yani ayı, tilki ve kartala. Bir başka deyişle; Odin, Thor ve Loki’ye. İlginç kafilemizin rotası hazırdır ve yolculuk başlar.

Asgard’a girmenin tek bir yolu vardır. Durum biraz umutsuz gözükse de, tam bu esnada Gaiman’ın hayal gücü giriyor devreye. Sonra Gaiman’ı bir kez daha seviyorsunuz ve bu sıradışı ekiple devam ediyorsunuz yolculuğa.

Ayı, tilki ve kartal çeşitli kavramların metaforları olarak karşımıza çıkıyor aynı zamanda. Kartal bilgeliği, tilki kurnazlığı ve ayı da gücü temsil ediyor. Okurken bunu anlamak çok da zor olmuyor.

Ustaca bir kurgu oyunuyla birlikte güzel bir sonuca bağlanıyor “Odd ve Ayaz Devleri”.

Ayrıca Brett Helquist’in birbirinden güzel ve sevimli illüstrasyonları da hikâyeye ayrı bir hava katıyor.

Kitabı okurken yazarın bir başka kitabı “Coraline” da zihnimizde bize zaman zaman göz kırpıyor. Anlatım olarak benzer bir üslup hâkim çünkü. Fakat “Coraline”ın yeri ayrıdır.

Kitap birkaç ay önce İthaki Yayınları tarafından, Emine Ayhan çevirisiyle satışa sunuldu. Yayına hazırlığını ise Şeyda İşler ve Nurcan Başer yapıyor.

Son olarak şunu da söylemekte yarar var. Bu kanlı bir Viking destanının aksine eğlenceli bir masal.

Tadını çıkarın.

Yokyer - Neil Gaiman

 Gaiman imzalı çok sevdiğim bir kitapta sıra: Yokyer.

Neil Gaiman ne yazsa okurum diyenlerdenim. Ve Yokyer de gene çok sevdiğim bir eseridir. Bu kitap hakkında da bir inceleme kaleme almıştım. Onu aynen buraya geçirdim, bir değişiklik yok yani. Ama yok, ben Kayıp Rıhtım üzerinden okuyacağım diyenler varsa eğer buraya tıklayabilirler.

İyi okumalar.

"Anlar yaşanmak içindi; beklemek hem gelecek olan zamana hem de şu anda ihmal edilen anlara karşı bir günahtı." 

-Neil Gaiman.

Sürekli işleyen bir beyin ve o beyne hizmet eden bir hayal gücü düşünün. Ama sıradan bir insanın hayal gücünden çok daha verimli bir hayal gücü bu. Peş peşe sürekli telaffuz ettiğimizde anlamını yitiren kelimeler vardır, "hayal gücü"nü istediğimiz kadar tekrarlayalım, anlamını yitirmez veya anlamsız bir hal almaz. Hayal ve güç. İşte bu iki kelimenin birleşiminden ortaya çıkar hayal gücü. Bu iki kelime yan yana geldiğinde çok daha güçlü bir imaj yayabilmeleri kaçınılmaz olur. Akıl sahibi her canlıda mevcuttur bu unsur ama kullanmayı bilenler her zaman bir adım öndedirler.

Neil Gaiman. Diğer insanlardan bir adım önde olmasını sağlayan esrarengiz bir hayal gücüne sahip. Bunu kendisi de biliyor. Bunun içindir ki yazıyor. Yazmak ona huzur veriyor. Onu okumak da biz Gaiman severleri mutlu ediyor. Bu şekilde işleyen bir mekanizma pas tutmaz zira. Gaiman'ın hayal gücüne olan güvenimizin hiçbir zaman boşa çıkmayacağını biliyoruz. Onun asla kötü bir işe imza atmayacağını da biliyoruz. Onu okuyoruz ve seviyoruz.

Gaiman hep yazsın, biz hep okuyalım.

Sağ olsun o da bizi kırmıyor. Bizi hayal kırıklığına uğratmıyor. Sadık bir okuyucu kitlesine ulaşmış bir yazar olmak zordur, bu istikrarı korumak ise daha da zor. Ama Gaiman el attığı her işin altından zorlanmadan, ustalıkla kalkmasını biliyor. Sıradan insanlardan zaten her zaman bir adım önde olan Gaiman, bu şekilde birçok meslektaşından da bir adım önde kalmayı başarıyor.

İşte bu nedendir ki, hakkında yazılan tüm olumlu sözleri hak ediyor. Olumsuzları hak etmiyor, evet.

Kimi yazarlar bir adım ileri, iki adım geri politikasını izlerken, Gaiman hep ileri gidiyor. Asla geri adım atmıyor. Bayrağı hep daha ileriye koyuyor ve tek seferde, ıskalamadan onu yakalamayı başarıyor. Çünkü Gaiman işini seviyor. Sıkılmadan, dur durak bilmeden, sürekli işleyen beynini nadasa bırakmadan, hayal gücü çarkını döndürerek yazıyor, yazıyor, yazıyor...

Ve yine sıkılmadan, dur durak bilmeden, sürekli işleyen beynini nadasa bırakmadan, hayal gücü çarkını döndürerek ortaya çıkarmış olduğu bir eser; Yokyer.

Bir Gaiman başyapıtı.

Aydınlığın karanlığı, karanlığın aydınlığı kovalayıp durduğu, sıradan gün çarkının aynı şekilde durmaksızın döndüğü bu sıradan hayatınızın bir gün tepe taklak olduğunu düşünün. Bakkala ekmek almaya giderken son anda karar değiştirip markete gitmek ve dönüş yolunda yıllardır görmediğiniz bir arkadaşınıza rastlamak, eğer bakkala gitseydiniz onu göremezdim düşüncesine kapılmak gibi gayet sıradan şeyleri abartarak birilerine anlatmak ve monoton olan hayatınızın, bir anda, sırf o arkadaşınızı gördüğünüz için daha tatlı bir hale gelmesi gibi bir olaydan bahsetmiyorum. Çok daha sıra dışı, sıra dışı olmasına rağmen çok daha gerçek bir olaylar zincirinden bahsediyorum burada. Ve çok daha ciddi.

Richard Mayhew'un başına gelenlerdi tam olarak anlatmak istediğim. Daha doğrusu Richard Mayhew'un başına gelen olayların yaratıcısı Neil Gaiman'ın Yokyer'i.

"Bir şey sadece komik olduğu için, aynı zamanda tehlikesiz değildir." -Bay Croup.

Ve bir şehir düşünün. Bilindik bir şehir ama. Londra. Sonra bir şehir daha düşünün. Bilinmedik bir şehir ama. Londra'nın bir yansıması. Hem de yerin dibinde. Yukarı Londra ve Aşağı Londra. Yukarıtaraf'ın Aşağıtaraf'tan haberi yok, Aşağıtaraf'ın Yukarıtaraf'tan haberi var. Ne kadar egzotik. Ne kadar sıra dışı. Ne kadar hayal gücüyle bezeli!

Richard Mayhew da işte tam olarak, gelişen olaylar zincirinin ardından Yukarı Londra'dan Aşağı Londra'ya düşmüş bir masum köylü rolünde.

Bir gün uyandınız, olması gereken her normal gündeki gibi ve hayatınıza devam etmek için sorumluluklarınızı yerine getirmeniz gerekiyor. Ama sonra bir bakıyorsunuz içinde bulunduğunuz dünya size yabancı gelmeye başlamış. Sizi kimse görmüyor veyahut gören kişiler de tanımıyor. Evinizin artık size ait olmadığını anlıyorsunuz, neler olduğunu anlamaya çalışıyorsunuz ama nafile. Sonra aslında bir şeyi yanlış anladığınızı fark ediyorsunuz. Dünyanın size yabancı gelmeye başlamadığını, sizin bu dünyaya yabancı gelmeye başladığınızı, artık burada bir yerinizin olmadığını anlıyorsunuz. Kalbinize zehirli bir ok gibi saplanıyor bu acı gerçek. Hazmetmesi güç.

Bir anda hayatı tepetaklak olan Richard'ın başına gelenler sizi üzebilir.

Sevgilisini kaybetme pahasına, kaldırımda kanlar içinde yatmakta olan bir kıza yardım etmek ne kadar ilginç olayı beraberinde getirebilir ki? Ama şunu söyleyeyim; tahmin ettiğinizden çok daha fazla.

Her şey bu olaydan sonra gelişiyor zaten. İşler çığırından çıkıyor ve içinden çıkılamayacak bir hal almaya başlıyor. Kızın adı Door. İsminden de yola çıkarak zaten en başta bu kızda bir şeyler olduğunu anlayıveriyorsunuz. Ama neler olabileceğini tahmin edemiyorsunuz. Çünkü Gaiman'ın işi belli olmaz. Her an ters köşeye yatırabilir. Bu yüzden eğer tahmin yapıyorsanız bile, o tahminlerinize fazla güvenmeyin ve okumaya devam edin.

"Şiddet kabiliyetsiz olanların son sığınağıdır ve boş tehditler korkunç derecede beceriksiz olanların son mabedidir." -Marquis de Carabas.

Door, ailesini kaybetmiş bir kızdır. Daha doğrusu ailesi bir cinayete kurban gitmiştir. Kimsesizdir. Ve Richard'ın aksine bir Aşağı Londra sakinidir. Beklenmedik bir şekilde girer Richard'ın hayatına Door ve olması gerekenden çok daha çabuk bir şekil de çıkar(mı?).

Door'un peşinde olan oldukça ilginç kişilikli iki adam vardır. Bay Group ve Bay Vandemar. Tipik kötü karakter olma özelliklerini taşıyan bu ikilinin diyalogları yer yer güldürebiliyor lakin bu onların neşeli insanlar olduklarının bir kanıtı değil. İnanın karşı karşıya gelmek istemeyeceğiniz türden her ikisi de. Ama siz yine de bu ikiliye dikkat edin. Sağları solları belli olmuyor çünkü.

Aşağı Londra'ya düşen Richard, denize düşen yılana sarılır misali, Islington adında bir meleği aramaya çıkan Door ve onun koruyucuları -evet, Aşağı Londra'da Door sahipsiz değildir- Marquis de Carabas ve Avcı'nın peşine düşerek oldukça düşük bir ihtimal olan evine geri dönebilmesi umuduna sıkı sıkıya sarılır. Elinden geldiğince onlara yardım edecektir ve işler yolunda giderse eğer kendini tekrar olması gerektiği yerde, Yukarı Londra'da  bulacaktır. İşler yolunda giderse...

Kendini Aşağı Londra'nın kurallarına uymak zorunda hisseden Richard'ı ve Islington adlı meleği bulma umuduyla yola çıkan diğer grup üyelerini zor bir yolculuk beklemektedir.

Zaman ilerler ve zamanla doğru orantılı bir şekilde karşılarına çıkan engellere göğüs geren kafile de hedeflerine doğru ilerler. Marquis de Carabas bir süre sonra kendi planı doğrultusunda gruptan ayrılır. Çok sonra öğreneceğimiz üzere plan başarılı bir şekilde noktalanır.

Hikayenin birçok koldan anlatılıp ve finalde hepsinin birbirine bağlanması fikrini hep sevmişimdir. Yokyer'de de bu duruma rastlamak mümkün. Gaiman'ın ustalığıyla ilmek ilmek dokunan hikaye, birkaç farklı akarsuyun ayrı ayrı kollardan en sonda aynı okyanusa dökülmesi gibi eksiksiz bir şekilde bağlanıyor birbirine.

Kitapta sona doğru yaklaştıkça heyecan da arıtıyor haliyle. Nasıl sonlanacağıyla ilgili tezler üretiyoruz kafamızda. Sonra bir bakıyoruz enfes bir şekilde noktalanmış kitap.

Ayrılmaz ikili Evrim Öncül ve Niran Elçi'nin elinden çıkıyor Yokyer. Öncül çevirisini yaparken, Elçi editörlüğünü üstleniyor. Ardından İthaki Yayınları da kitabı basıyor.

Yokyer'in  1996 yapımı 6 bölümden oluşan bir de mini dizisinin olduğunu hatırlatmakta yarar var.

Biraz klişe bir tabir olacak ama, hiç Neil Gaiman okumamış biri bence çok şey kaybetmiş demektir. Henüz geç değil, keşfedebilirsiniz bu "Edebiyatın Rock Starı"nı.

Ha, ne demiştik?

Gaiman hep yazsın, biz hep okuyalım.

Coraline - Neil Gaiman

Çok sevdiğim bir yazar, Neil Gaiman'la devam edelim. Aralık ayında yazmış olduğum incelemeyi Kayıp Rıhtım üzerinden okumak isterseniz eğer buraya tıklamanız yeterli olacaktır.

“Peri masalları gerçekten de ötedir; yalnızca bize ejderhaların var olduğunu söyledikleri için değil, bize ejderhaları yenmenin mümkün olduğunu söyledikleri için.”

– G.K.Chesterton

 “On yıldan fazla bir zaman önce bir çocuk kitabı yazmaya başladım. Bunu beş yaşındaki kızım Holly için yapıyordum. Kitabın baş kahramanının bir kız çocuk olmasını ve hikayenin de değişik ve ilginç bir şekilde tüyler ürpertici olmasını istedim.

… İnsanlar kitabı okumaya başladığında öğrendim ki, çocuklara macera yaşatan, yetişkinlere kabuslar gördüren bir hikayeymiş bu. Coraline, şimdiye kadar yazığım en tuhaf, zamanımı en çok alan kitap ve en fazla gurur duyduklarımdan biri…” –Neil Gaiman

Hayal gücünü elinden geldiğince verimli bir şekilde kullanan Gaiman, her türden okuyucu için aranan kan niteliğindedir. “Gaiman ne yazsa okurum,” diyen ve yazarı ‘edebiyat dünyasının rock starı’ ilan eden hayranları var oldukça, Gaiman’ın sırtı kolay kolay yere gelmez.

Çizgi roman okuyup da Neil Gaiman’ı tanımamak olmaz. Çizgi roman severlerin gönlünde taht kurmuş bir yazardır o, onlara özeldir. Adını en çok Sandman serisiyle duyurmuş olsa da, farklı edebiyat türlerinde de başyapıtlara imza atmış bir yazardır kendisi. Ve belki de içlerinde en sevileni; çocuk olsun, yetişkin olsun, herkesin beğenisini kazanmış olan, “Coraline.”

Aslında bu şirin kitap hakkında söylenecek çok fazla şey var. Ben de elimden geldiğince derleyip toparlamaya çalıştım.

Bazı kapılar vardır, beni aç der içten içe fakat tehlikelidir de.

Coraline, Gaiman’ın 5 yaşındaki kızı için kaleme aldığı sevimli bir öyküdür. Çocukların başucu kitaplarından biraz farklıdır ama. Ürkütücüdür çünkü. Bunu daha sonra fark edecektir Gaiman. Fakat yazmaya başladığında tek düşüncesi kızının bu öyküyü beğenip beğenmeyeceği idi. Üzerinde en çok çalıştığı ve vakit ayırdığı kitap unvanını da kazanmıştır aynı zamanda.

“Yüzlerce sayfalık kitaplar yazan bir yazar için ufacık bir öykü ne kadar zaman alabilir ki?” diyenler olmuştur elbette ve olacaktır da. Aslında bunun cevabı çok basittir. Çocukları memnun etmek zordur. Eh, hem bir baba, hem de bir yazar olarak bunu Neil Gaiman çok daha iyi bilir, değil mi?

Coraline, yani gösterişten uzak, küçük bir kız çocuğunun tipik özelliklerini barındıran, çocuklar için kaleme alınmış bir öykünün gotik ve asabi karakteri. Karakterimizin adı –buraya dikkat- Coraline’dir, Caroline değil. Kitabı okurken bu hayati bilgiyi unutmamanız gerekir, zira diliniz sürçer de “Caroline” diye telaffuz ederseniz “Coraline” çok kızar, benden söylemesi!

Aslında öyle şımarık ve yaramaz bir çocuk değildir Coraline, ki bunu sizin de fark edeceğinizi umuyorum. Gayet de zekidir. Yalnız tek bir sorunu vardır. Yeni taşınmış oldukları bu şatovari evde canı çok sıkılmaktadır, arkadaşı yoktur ve en önemlisi de anne ve babasının kendisiyle yeterince ilgilenmemesidir. Anne ve babası ilgilenmemelerine gerekçe olarak, çok yoğun olduklarını belirtirler. Çok değil, sadece biraz ilgi beklemektedir Coraline, ama ne yazık ki aradığı ve hak ettiği ilgiyi bulamaz.

Ebeveynleri oldukça yoğundur –en azından kendileri böyle söylemektedir- ve Coraline’e ayıracak vakitlerinin bulunmadığını belirtirler. Ona oyuncaklarıyla oynamalarını, evin içinde bulunan kapı ve pencereleri saymalarını vb. kendi başına vakit geçirebileceği uğraşları seçenek olarak sıralarlar. İşte Coraline de tam olarak bu durumdan nefret eder ve her fırsatta anne ve babasının çok sıkıcı olduğunu söyler. Evlerinin üst katında pos bıyıklı, tabiri caizse çatlak bir adam, alt katta ise Bayan Spink ve Bayan Forcible oturmaktadır. Öykünün ilerleyen bölümlerinde zaman zaman karşımıza çıkacaktır bu enteresan kişilikler.

Sıradan bir günde yine aradığı ilgiyi bulamayan Coraline, babasının söylemiş olduğu şeyi yapıp, evin içinde bulunan kapı ve pencereleri sayarken, evin bir odasında duvara sabit bir şekilde ufacık bir kapı görür. Ve bu kapının kendi evleriyle aynı boyutlarda, paralel bir evrene açıldığını fark eder. Orada da anne ve babasını bulur fakat oradaki anne ve babası gerçek anne ve babasından biraz farklıdır. Gözlerinde düğme bulunmaktadır ve bu durum Coraline’i bir hayli şaşırtır. Fakat bu yeni evindeki anne ve babası Coraline’le ilgilenmeye oldukça meyillidirler. Kendini farklı bir boyutta, bambaşka bir evrende bulan Coraline, şaşkınlıkla karışık bir şekilde neler olduğunu anlamaya, daha doğrusu çözmeye çalışır lakin pek de başarılı olduğu söylenemez.

Bu evdeki her şey bir tünelden geçerek gelmiş olduğu “gerçek” evinden oldukça farklıdır. Konuşan oyuncakların bulunduğu, odasının rengarenk olduğu, yemeklerin ve daha birçok unsurun abartılı derecede ilginç bir halde karşımıza çıktığı masalsı bir atmosfer diyebiliriz bu yer için.

“Gaiman sizi gerçekliğin içinden yavaşça alır ve hangisinin gerçek olduğunu sorgulamadan kabullendiğiniz dünyanın tepesinden bırakır ve siz beyaz tavşanın ardından kuyuya düşen Alice gibi sürüklenirken, orada terk ediverir sizi.”

Diğer anne ve diğer babası Coraline’e burada kalmasını, kendisiyle her daim ilgileneceklerini ve gerçek anne/babasının kendisini sevmediğini söylerler. Coraline bu teklif karşısında ne yapacağını şaşırır ve “gerçek” evine geri döner. Fakat bu durum birkaç kez daha tekrarlanır. Bir karar vermek zorundadır Coraline. Burada, gözlerinde düğme olan anne ve babasıyla kalmak mı, yoksa geldiği kapıdan girip sıkıcı hayatıyla tekrar yüzleşmek mi? Ama henüz bilmediği bir durum söz konusudur. Bu evde kalmaya karar verdiği takdirde kendi gözlerine de düğme dikilmek zorundadır.

Neil Gaiman burada anne ve babanın ‘gerçek’ önemine değinerek, okuyucunun kendine bir soru sormasını sağlıyor. “Peki ben Coraline’in yerinde olsam ne yapardım?” Şahsen ben bu soruyu kendime yöneltenlerdenim.

Coraline’in karşılaştığı ve cevap vermek zorunda olduğu bu soru bir hayli zor olsa da, hangi şıkkı seçmiş olduğunu tahmin edebiliyorsunuzdur az çok. Her ne kadar sıkıcı bir hayatla başa çıkmak zorunda olsa da, sonuçta gerçek anne ve babasıdır onlar ve paralel evrende karşılaştığı ‘diğer’ anne ve babasından daha iyi bir görünümdedirler. Ürkütücü değildirler. Gözleri olması gerektiği gibidir.

Kitap hakkında söylenebilecekler aşağı yukarı bu kadar. Fazla detaya girerek okuma zevkinizi baltalamak istemedim açıkçası. Eğer bu yazıyı okuduktan sonra içinizde kitabı okuma isteği oluştuysa, oluşan boşluğu kitabı okuyarak detaylı bir şekilde doldurabilirsiniz.

Son olarak şunu söyleyeyim, kitap ülkemizde ilk olarak 2003 yılında ODTÜ Yayınları tarafından -olması gerektiği gibi- “Coraline” adıyla basılmıştı. Fakat 2009 yılında sinemaya uyarlandıktan sonra yayın haklarını satın alan İthaki, Coraline’i, Niran Elçi çevirisiyle “Koralin ve Gizli Dünya” şeklinde bastı ve bence büyük bir hataya imza attı. Kitabın orijinal adını değiştirmek, hele hele kitabın baş kahramanının –üstelik Coraline’in bu duruma çok kızdığını bildikleri halde- adını “Koralin” diye çevirmek çok da hoş bir durum olmasa gerek. Ve bunu İthaki’nin yapmış olması da bir hayli ilginç.

Evet, film demişken, Neil Gaiman’ın aynı adlı romanından uyarlanan, Henry Selick’in senaryolaştırdığı ve yönettiği, stop-motion teknolojisiyle sinemaya aktarılan “Coraline”den bahsetmek lazım biraz da. Filmde bambaşka bir dünya yaratılmış, hem senaryo, hem de atmosfer açısından. Coraline asla bir çocuk filmi değil, hatta birçok olgun insanın bile anlamakta zorluk çekeceği diyaloglara sahip. Film genel anlamda Gaiman’ın yarattığı etkiyi beyaz perdeye taşımayı başarıyor. Çocuklar için bir rüya, yetişkinler içinse adeta bir kabus niteliğinde.

Filmin/animasyonun işçiliğine indiğimizde ise karşımıza şunlar çıkıyor;

El yapımı 150 set oluşturulmuş, 250 kukla ve oyuncak kullanılmış. Rengârenk fantastik bir bahçe için plastikler, fiber optikler, kablolar, tüpler, kozmetik süngerler, teller, pinpon topları, bambaşka işlevlerle kullanılmış. Bu bahçedeki bahar çiçekleri için 250 bin adet patlamış mısır tanesi, içi kırmızıya dışı pembeye boyanarak 70 ağacın üzerine yapıştırılmış. Coraline’in evi için 70 marangoz çalışmış. Coraline ve diğer karakterler için 200 bin mimik, bu mimikler için de 1000 adet farklı kalıp çalışılmış. 550 adet fare de el yapımı ve farelerin tüm detayları tam dört ay sürmüş.

Film hakkındaki bu şaşırtıcı bilgilerden sonra yazımı Neil Gaiman’ın güzel bir sözü ile bitirmek istiyorum.

“Yine de, sevgiyle, en kibirli ruh bile kırılabilir.”